Giáo dục sớm · · 14 phút đọc

Chọn đồ chơi giáo dục cho bé theo giai đoạn 0–3 tuổi: ít mà chất, an toàn và vui

Bốn bậc mây với xúc xắc, tháp cốc, hộp thả hình và khối xếp hình

Đứng trước cả kệ đồ chơi đủ màu, đủ đèn, đủ nhạc, ba mẹ nào cũng từng phân vân không biết món nào thật sự giúp con lớn khôn. Tin vui là chọn đồ chơi giáo dục cho bé theo giai đoạn không cần tốn kém: chỉ cần hiểu con đang học gì, chọn vài món đơn giản, an toàn và dành thời gian chơi cùng con. Moonbebe gợi ý cụ thể cho từng mốc 0–6 tháng, 6–12 tháng, 1–2 tuổi và 2–3 tuổi ngay dưới đây.

Nguyên tắc chọn đồ chơi giáo dục cho bé theo giai đoạn

Vài nguyên tắc chung giúp ba mẹ bình tĩnh hơn trước những lời quảng cáo kiểu "giúp bé thông minh vượt trội".

Đồ chơi điện tử, màn hình: không thay thế được việc chơi

Bé học tốt nhất qua bàn tay và tương tác thật với người thân. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đều khuyên hạn chế tối đa màn hình với trẻ dưới 2 tuổi, ngoại trừ gọi video với người thân. Với bé từ 2 tuổi, WHO khuyến nghị không quá khoảng 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Nếu cho bé 2–3 tuổi xem, ba mẹ nên:

Đồ chơi có đèn, có nhạc không cần loại bỏ hẳn, nhưng chỉ nên chiếm phần nhỏ trong rổ đồ chơi và để ở âm lượng vừa phải.

Mẹ có thể quan tâm

Xem thêm ở Shop Moonbebe →

Đồ chơi cho bé 0–6 tháng: nhìn, nghe và tập cầm nắm

Bé đang học gì?

Những tháng đầu, bé nhìn rõ nhất ở khoảng cách gần, chừng 20–30 cm, và chú ý đến hình tương phản cao. Dần dần, bé dõi mắt theo đồ vật, cười đáp lại, với tay chạm đồ treo phía trên. Khoảng giữa giai đoạn, nhiều bé nắm được đồ chơi nhẹ, ngóc đầu vững khi nằm sấp và tập lẫy, mỗi bé một nhịp.

Đồ chơi gợi ý

Cách chơi cùng con

Di chuyển thẻ tương phản thật chậm để con dõi theo. Khi bé nằm sấp, mẹ nằm đối diện ngang tầm mắt, gọi tên, kể chuyện nhẹ nhàng. Bé quay mặt đi hay quấy là lúc con cần nghỉ.

Đồ chơi cho bé 6–12 tháng: khám phá bằng tay, miệng và đôi chân

Bé đang học gì?

Nhiều bé tập ngồi vững, bò, vịn đứng, đi men, có bé chập chững bước khi gần tròn 1 tuổi. Đôi tay khéo hơn: chuyển đồ qua lại, dần biết nhón bằng ngón cái và ngón trỏ. Bé bắt đầu hiểu đồ vật vẫn còn đó dù bị che, nên mê trò ú òa, trò làm rơi đồ, và bập bẹ nhiều âm hơn.

Đồ chơi gợi ý

Cách chơi cùng con

Giấu trái banh dưới khăn rồi hỏi "Banh đâu rồi ta?", chờ con tự kéo ra. Khi con xếp ly, ba mẹ gọi tên "ly to, ly nhỏ", đếm "một, hai" thật tự nhiên. Đừng vội làm giúp; chờ vài giây cho con thử trước.

Đồ chơi cho bé 1–2 tuổi: đi, đẩy, xếp chồng và bắt chước

Bé đang học gì?

Phần lớn bé biết đi trong khoảng đầu giai đoạn này, rồi tập leo trèo. Bé xếp được vài khối chồng nhau, nguệch ngoạc bằng bút sáp, vốn từ lớn dần và thường hiểu nhiều hơn nói. Bé cũng là "bậc thầy bắt chước": cầm chổi quét nhà, đút búp bê ăn, khởi đầu cho chơi đóng vai.

Đồ chơi gợi ý

Cách chơi cùng con

Để con dẫn dắt, ba mẹ làm "người tường thuật": "Con xếp khối đỏ lên khối xanh nè!". Khi chơi nấu ăn, ba mẹ làm khách, nhận "tô phở" và cảm ơn con. Ba mẹ có thể tham khảo thêm các hoạt động phát triển ngôn ngữ cho bé 1–3 tuổi để lồng vào giờ chơi.

Đồ chơi cho bé 2–3 tuổi: tưởng tượng, sáng tạo và vận động

Bé đang học gì?

Bé chạy nhảy tự tin hơn, leo cầu thang, có bé bắt đầu chòi xe. Đôi tay đủ khéo để vặn nắp, xâu hạt to, vẽ nét tròn. Bé nói câu dài dần, hỏi "tại sao" liên tục, và tưởng tượng phong phú: thùng giấy thành xe buýt, cái khăn thành áo choàng. Bé thích chơi cạnh bạn, tập chờ lượt, nhưng chia sẻ vẫn còn khó.

Đồ chơi gợi ý

Cách chơi cùng con

Ba mẹ "nhập vai" cùng con: con bán hàng, mẹ đi chợ mua rau, trả tiền bằng lá cây. Hãy hỏi câu mở như "Rồi sao nữa?". Khi con vẽ, nặn, hãy khen sự cố gắng hơn là chấm đẹp hay xấu.

Bảng tổng hợp chọn đồ chơi giáo dục cho bé theo giai đoạn

Bảng dưới đây giúp ba mẹ nhìn nhanh đồ chơi cho bé theo độ tuổi. Các mốc chỉ mang tính tương đối, cứ linh hoạt theo con.

Giai đoạnLoại đồ chơiKỹ năng phát triển
0–6 thángThẻ, sách tương phản; gương không vỡThị giác, dõi mắt; ngóc đầu khi nằm sấp
0–6 thángLục lạc mềm, vòng cầm tay, đồ gặm nướuCầm nắm, nguyên nhân – kết quả
0–6 thángThảm chơi có khung treo, sách vảiPhối hợp tay – mắt, xúc giác
6–12 thángLy xếp chồng, hộp thả đồ, hộp thả hìnhVận động tinh, to – nhỏ, đồ vật vẫn tồn tại
6–12 thángBanh nhiều chất liệu, xe tập đẩyBò, vịn đứng, tập đi
6–12 thángSách bìa cứng, giỏ kho báuNgôn ngữ, khám phá giác quan
1–2 tuổiĐồ chơi đẩy, kéo; trống, hộp lắcĐi vững, cảm nhận nhịp điệu
1–2 tuổiTranh ghép có núm, khối to, bảng cọc, bút sápVận động tinh, hình dạng, màu sắc
1–2 tuổiBúp bê, bộ nồi niêu, điện thoại đồ chơiBắt chước, ngôn ngữ, cảm xúc
2–3 tuổiTranh ghép nhiều mảnh, thẻ ghép cặp, rổ phân loạiTư duy logic, trí nhớ, kiên nhẫn
2–3 tuổiGạch lắp ráp lớn, xâu hạt to, bột nặn, màu vẽSức mạnh ngón tay, sáng tạo
2–3 tuổiĐồ đóng vai, hóa trang; xe chòi chân (kèm nón bảo hiểm)Tưởng tượng, giao tiếp, thăng bằng

An toàn khi mua đồ chơi phát triển trí tuệ cho bé

Món đồ chơi "thông minh" đến đâu cũng chỉ có ý nghĩa khi an toàn. Trẻ dưới 3 tuổi khám phá bằng miệng, nên ba mẹ là người "kiểm định" đầu tiên.

Nhãn độ tuổi và chi tiết nhỏ

Nhãn độ tuổi nói cả về an toàn chứ không chỉ độ khó. Món ghi "không dành cho trẻ dưới 3 tuổi" thường vì có chi tiết nhỏ, dễ gây hóc nghẹn. Cách kiểm tra nhanh nhiều gia đình dùng: thả món đồ, hoặc bộ phận có thể rời ra, qua lõi cuộn giấy vệ sinh. Lọt qua được nghĩa là quá nhỏ với bé dưới 3 tuổi.

Dây dài, thú bông, chất liệu và âm thanh

Mua đồ chơi ở Việt Nam: nhãn và dấu hợp quy

Đồ chơi trẻ em lưu hành tại Việt Nam phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn đồ chơi. Khi mua, ba mẹ để ý:

Dấu hợp quy là tín hiệu tốt nhưng không thay được việc ba mẹ tự kiểm tra và ở gần khi con chơi.

Đồ chơi tiết kiệm, tự làm và cách xoay vòng

Đồ chơi phát triển trí tuệ cho bé không nhất thiết phải mua. Nhiều món tốt nhất đã có sẵn trong căn bếp nhà mình, miễn ba mẹ chọn lọc kỹ và luôn ở cạnh khi con chơi.

Ý tưởng tự làm từ đồ gia dụng

Đồ tự làm cũng theo đúng quy tắc an toàn: không chi tiết lọt lõi giấy vệ sinh, không cạnh sắc, không dây dài, không túi ni lông, không đồ có pin.

Cách xoay vòng đồ chơi trong căn hộ nhỏ

  1. Gom hết đồ chơi, loại bỏ món hỏng hoặc không còn hợp lứa tuổi.
  2. Chia thành ba, bốn nhóm, mỗi nhóm có đủ loại: vận động, tay khéo, đóng vai, sách.
  3. Bày một nhóm lên kệ thấp để bé tự lấy, tự cất; các nhóm còn lại cất vào thùng có nắp, ngoài tầm mắt bé.
  4. Khoảng một, hai tuần đổi nhóm một lần, hoặc khi thấy con chán. Món con đang mê có thể giữ lại thêm.

Cùng ông bà chơi với cháu

Ông bà thường trông cháu nhiều giờ và hay mua quà cho cháu. Thay vì "cấm", ba mẹ nhẹ nhàng chia sẻ lý do chọn ít đồ chơi, gợi ý sẵn danh sách quà theo độ tuổi, và kể cho ông bà nghe mẹo lõi giấy vệ sinh, lưu ý về pin, nam châm, giới hạn màn hình để cả nhà cùng một "luật". Được tặng đồ chơi điện tử ồn ào thì cứ vui vẻ cảm ơn, rồi đưa vào vòng xoay như các món khác.

Đừng quên kho báu của ông bà: đồng dao, ú òa, chi chi chành chành, kéo cưa lừa xẻ, những câu hát ru. Không cần món đồ chơi nào, bé vẫn học lắng nghe, chờ lượt và gắn bó với người thân.

Câu hỏi thường gặp

Bé mấy tháng thì bắt đầu chơi đồ chơi?

Ngay từ những tuần đầu, bé đã "chơi" bằng cách nhìn khuôn mặt, nghe giọng nói của ba mẹ. Thẻ tương phản, sách vải dùng được từ sớm khi bé thức. Lục lạc, vòng nắm hữu ích hơn khi bé bắt đầu với tay, nắm đồ.

Bé cần bao nhiêu đồ chơi là đủ?

Không có con số cố định. Phần lớn bé chơi tốt với một số ít món chọn lọc, xoay vòng định kỳ. Nếu con hay bỏ dở, chạy từ món này sang món khác, ba mẹ thử cất bớt xem sao.

Đồ chơi gỗ có tốt hơn đồ chơi nhựa không?

Chất liệu không quyết định món đồ có "giáo dục" hay không. Đồ gỗ bền, chắc tay; đồ nhựa nhẹ, dễ rửa. Quan trọng là an toàn, nhãn rõ ràng, hợp lứa tuổi và chơi được nhiều cách.

Bé không chịu chơi món đồ chơi mới mua thì phải làm sao?

Ba mẹ thử ngồi chơi mẫu thật vui, không ép, rồi cất đi và lấy ra lại sau vài tuần. Có thể món đồ chưa hợp giai đoạn hiện tại; lớn thêm chút nữa, con sẽ tự tìm ra cách chơi.

Làm sao biết đồ chơi có an toàn cho bé dưới 3 tuổi?

Xem nhãn độ tuổi, nhãn tiếng Việt và dấu hợp quy CR, rồi thử món đồ cùng các bộ phận rời bằng lõi cuộn giấy vệ sinh. Kiểm tra nắp pin có vặn ốc, dây có ngắn, cạnh có bo tròn. Còn phân vân thì chọn món đơn giản hơn.

Lời kết

Chọn đồ chơi giáo dục cho bé theo giai đoạn không phải cuộc đua mua sắm. Vài món đơn giản, an toàn, hợp với điều con đang học, cộng với thời gian ba mẹ ngồi xuống sàn chơi cùng con, đã là môi trường rất tốt để con lớn lên. Moonbebe chúc ba mẹ và bé có thật nhiều buổi chơi nhỏ mà vui mỗi ngày.

← Xem tất cả bài Giáo dục sớm